Nesrîn Navdar Nesrîn Navdar

Kayê Kapîtalîzm û Netewdewletan ê Tûtan Ser 24 Tebax 2018 În

Senîn ke hedefê kapîtalîzm û netewdewletan de cinî û xoza ca gênê bi eynî awayî tûtî (gedeyî) zî hedefê înan de ca gênê. Yeno zanayîşî ke kayê tûtan ê kaneşopî hetê motor, zihnî û awanîya îskeletî ra tûtan aver benê. Parekerdiş, komelkî û têduştî bi înan danê mûsnayîşî, heskerdiş û qebûlkerdişê jobînan bi înan danê hîskerdişî. La çi heyf ke eyro roc kapîtalîzmî kayê xo yê dîjîtalî û heme awayî teknolojî verê tûtan de vistê ra û înan bi weşkerdişê kayanê xo kayanê înan ê kulturî ra dûrî fîneno. Bi raştî kapîtalîzmî bi kayanê xo yê djîtalî xetereyke pîl visto mîyanê tûtan ke siba roc go komeleye ser de tesîrêke wêrankerdox virazo. Gama ma anênê rewşê tûtanê nê wextî ra tabloyêka zehf trajîke kona çimanê ma ver. Tûtê ke fek kayanê xo yê kaneşopî ra verra dayo û mîyanê kayanê teknolojîkî de kerdo vinî xetereyke pîl vernîya înan de yo.

Tûtê newînî parekerdiş nêwazenê, meylê înan şîdetî ser de yo, hetê ziwanî de pey ra manenê, awanîya înan a îskeletî zehîf manena, ma eşkenê vacê ke mezgê înan beno sey sîngerî û asosyalî înan de virazêna. Bi vatişêke bîn kapîtalîzm wazeno komeleyke wina awan bikero ke her tim xeritnena nêeşkena hilberno. Sey ke yeno dîtişî pêşkêşkerdişê kaptalîzmî semedê tûtan xetereyê pîl ê. Etya barêke giran kono milê dayan ser de. Dayêyke nêwazenê sibayê tûtanê înan tarî bo lazim o zehf tûtanê x ora haydarî bê. Sey ke yeno zanayîşî tenê kapîtalîzm nê netewdewletî zî wazenê tûtan goreyê xo ra bidê kaykerdişî. Ey zî bi bikarardişê teknolojî ra bigî heta dersanê ke mektebanê xo de danê wazenê tûtan sey koleyke xo biarsinê sibarocî.

Netewedewletî zî wazenê komeleyî her tim girêdayey înan bimanê, binê emrê înan de bê û înan rê koletî bikerê. Semedo ke zanê no waştişê înan bi girotişê binê kontrolê xo yê tûtan mikun o dest erzenê tûtan.

Û zanê tûtêke çiqas bi emrêke qic biko binê kontrolê înan endeyke asan beno pêgiroteyê înan. Loma eyro dewleta Tirkîye zî tede zehfê dewletan emrê perwerdehî hewt ra visto panc yan zî çar. Helbet perwerdehîya nê dewletan ne tenê hetê kolekerdiş û tabihkerdişê komeleye ser de ya, perwerdehîya înan asîmîlasyonkerişê şarê ke înan ra ciyayê û raşte ra wedartişê şaran ser de ya zî.

Mîsala na ya tewr aşkera Kurdanê Bakûrî ser de yeno dîtişî ke nizdê se serre yo tûtê înan perwerdehîya bi ziwanê xo ra ameyê dûrvistişî û mecbûrê perwerdehîya bi ziwanê Tirkî yenê kerdişî. La çi heyf ke tenê hetê perwerdehî ser de nê sere de tûtê Kurdan zehfê tûtan hetê ewlehîya ciwîyînî de zî hedefê nê dewletan de yê.

Nê serrê peyînan tenê de bi seyan tûtê Kurdan hetê na peragale ra ameyî kiştişî û ma eşkenê vacê ke temamê dewletanê dinya de zî bi hezaran tûtî bi polîtîkayanê rayedaranê netewdeletan ameyê kiştişî.

Ancî tecawiz û kiştişê tûtan ê ke hetê şexsan ra ameyê kerdişî zî nînê mardişî kem a zanê ey zî cesaret pergalanê netewdewletan ra gênê. Şexsê newînî bi tecrûbeyanê ke vînenê zanê ke go dimayê ey sûcanê xo zî teber de serbet biciwîyê.

Bi vatişêke kilm ma eşkenê vacê ke kayê leyminî yê kapîtalîzm û dewletan pîya tûtan ser de zêde yê û çi heyf ke hema ne neteweyî ne zî mîyanneteweyî têkoşînêke pêroyî û zexme hemverê nê asîmîlasyonkerdiş, kolekerdiş, bêerkverdayîş û çinêkerdişê tûtan nêaysena.