Nesrîn Navdar Nesrîn Navdar

Çerxê Kapîtalîzmî Xoza Mehêneno 27 Tîrmeh 2018 În

Xoza destê kapîtalîzmî û destê netewdewletanê serdestan ra amîya emanî. Serre bi serre, aşme bi aşme û roc bi roc nefesê aye yeno çiknayîşî û aye dir zî nefesê heme merdimahî û ganeyanê rî erdî yeno birranyîşî. Ma însanî, roc bi roc benê şahidê feleketê xozaya xo ya ke Homayî sey cinetê na dinya bexşê alema merdimahî û ya heme ganeyanê rîyê erdî kerdo. Şahidêke bê vengî û bê bertekî. La ma tenê benê şahid? Çi heyf ke ma hem benê şahid, hem zî benê mexdûrê nê awayî. Tenê semedo ke kasayê şexsan û şîrketanê kapîtalîstan ke paştîgirotişê xo yê pîlî netewdewletan bi xo ra gênê bêrê degrotişî, roc bi roc çimeyê xoza yenê siptişî û roc bi roc merdimahî û heme gandarî ver bi feleketan yenê kaşkerdişî. Kapîtalîzmî vernî de çimeyê ser erd û binerdê dewlemendî yê cografyaya şaran û heme dinyaya merdimahî vistî xo dest.

Dima ra qeybê ke berhemanê çimeyanê ke kerdê arê xo rê açarno sey sermîyanî verê xo da merdimahî û bi rociferzkerdişanê xo yê efsûnkaran ma her yewe açarnayî takekesêke xovîn û ezezok/e. Dimayê na xovînî û ezezokî zî ma açarnayî cinawirêke xeritan(mezax) î. Loma ti çiyêke ma mird û tetmîn nêkeno. Ma wazenê her roc cilêke cîya bidê xo ra, her aşme telefonê destê xo bikerê newe, her serre taftalanê keyeyî bibedelnê û bibê wayîrê modelê peyîn ê erebeyî û heta çend serran ra rayke zî keyeyêke newe biherînê. Kapîtalîzmî ma wina ardê rewşêke ke ne wendişê kîtaban kono vîrê ma, ne waştişê hetkarîya merdim, cîran yan zî însanêke ke tengasî de yo/a kono zerreyê ma û ne zî hetkarîya şaranê ke hetê netewdewletan ra heqanê xo yê bingehînan ra ameyê bêparverdayîşî xemê ma de yo.

Ma mîyanê çerxê kapîtalîzmî de wina şeklêke giroto ke ne hetê kapîtalîzmî ra texrîbkerdiş xozaya ma xemê ma de yo, ne zî bêwar û bêheqmendişê şaran ê ke hetê netewdewletan ra ameyê verdayîşî xemê ma de yo. Ma civaka têduştî, heqparêz û parekerdoxe ra ageyrayê civakêka xovînî û xeritan e û pêgiroteyêke saxlem e ya mehsulanê kapîtalîzmî. Heta ma pêgirotehîye mehsulanê kapîtalîzmî de zî nêvindertê her yewêke ma ra bîyê teqlîdkarêke kapîtalîzmî. Citkarê ma yê ke bi muhîmîya axe saf û pake zanê zî kapîtalîzmî xo rê misal giroto û semedê hêgayê xo ra mehsulo zêde bigîrê dermananê jehrî erzenê herre ser û pêwa jehrîkerdişê herrî ganîyanê ke hêga de ciwîyênê zî rî erdî de qedênenê.

Feleketêke bîn zî ke hetê teqlîdkaranê kapîtalîzmî ra virazêno sondajê awanê ke heme dewan û hêgayan de bîyê moda. Bi nê sondajan ke ey zî mehsûlêke kapîtalîzmî yê, çiqas awe rîyê erdî estê verê xo de kom kenê û semedê nehfanê xo yê şexsî xebetnenê. No zî cîya zirar dano xoza û gananê aye ro. Bi pirodayîşê sondajan heme awê hênîyan ke bi xozayî herikyayne û gananê rî erdî pê lazmatîya xo ya şimitişî eda kerdêne û dar û berî pê awe deyayne bîyê ziwa. Ziwakerdişê hênîyanê xozayî peynî ro daran û ganayanê bînan ê xozaye ardiş o.

Peynî ro înan ardiş zî peynî ro merdimahî ardiş o. Eke ma nê telukeyî nêvînê û vernî ro ci nêgîrê ma go bibê sebeb ke peynî ro xoza û heme merdimahî bêro. Çi hefy ke çerxê kapîtalîzmî bêvindertiş geyreno, xozaya ma roc bi roc mehêneno, ver bi felektan beno û ma zî bê veng peynî ro amyayîşê xo û xozaya xo temaşe kenê.