U. Serhildan  Andan U. Serhildan Andan

Ziwan û netewe 12 Sermawez 2018 Duşem

Netewbîyayîş bingehêko xurt wazeno. Mîyanê o bingeho xurt de zaf sernameyî estî û înan ra tewr pîl, tewr hîra ziwan o. Çunkî estbîyayîşê netewe bi ziwanî mumkin o. Ziwanê dayîke heqê netewebîyayîşî dano şaran û înan keno wayîrê neteweyêk. Rîyê erdî de bi hezaran ziwanê cîyayî estî û her yew hetê şarêk yan zî komeleyêk ra yenî qiseykerdiş. Zafê nê ziwanan ver bi qedîyayîşî şinî, xura înan ra xeylî zî qedîyayî. Semedo ke nêbîyê ziwanê bazirganî, perwerde û sewbîna gelek çiyî hema zî gelek ziwanî binê teluke de yî. Kurdkî mîyanê bi hezaran ziwanan de ziwanêko kan o û wayîrê gelek lehçeyan o. Labelê çar perçeyan de binê cîya-cîya serdestan de raştê helênayîşî ameyo û serdestî kerdî ke bi polîtîkayanê asîmîlasyonî ziwanê kurdkî biqedînî. Û kurdan netewebîyayîşî ra dûr bivisnî…

Bi xoverrodayîşê kurdan; çar perçeyan de çerxê asîmîlasyonî tay bo zî şikîya û serdestî vera naye de ge-ge peyser game eştî. Seba ke tay waştişanê kurdan bîyarî ca gaman eştî, labelê nê gamî goreyê deman bedelîyayî û her firsend de agêrayî polîtîkayê asîmîlasyonî. Bitaybetî Bakurê Kurdistanî de dewleta tirke bi polîtîkayanê tewr xiraban nêzdîyê ziwanê kurdan bîye û kerde ke kurdkî binî ra biqedîya. Vera polîtîkayanê dewleta tirke de kurdî qet ziwanê dayîke canêverdayî û her tim bi alternatîfan kerdî ke ziwanê dayîke, her cayê cuye de bikerî serwer. Seba naye, serranê 90an de dest bi akerdişê sazîyanê ziwanî kerdî. Nê sazîyan de bingehê gelek çiyan ameyî viraştiş û hezaran kurdî bi rayê nê sazî û dezgeyan ziwanê xo hetê nuştiş û wendişî de aver berdî. Labelê goreyê demî nêzdîbîyayîşê dewlete yê vera nê sazîyan de bedelîyayî û sazîyê ziwanî gelek rayan hedef ameyî girewtiş. Demê şero newe ke merdim eşkeno vajo 2015î de destpê kerd, no hedefbîyayîş hêna ard rojeve û heme sazî û dezgeyê ziwanî sey sazîyê bînî yê kurdan ameyî padayîş…

Dewleta tirke bi no qeyde waşt ke cayê helmgirewtişê ziwanê kurdkî nêmano û kurdî ziwanê xo ra bibî dûrî. La vera na kerdena dewlete de xebatê ke seba kurdkî ameyêne kerdiş nêvindertî û gelek çiyê newe zî no demo xidar de ameyê kerdiş. Çapkerdişê kitab û kovaran dewam kerd, bitaybetî zî înternetî ser o gelek çiyî ameyî kerdiş. Nê çiyî rojanê pêyênan de bîyê sebeb ke sîyasetê kurdî na mesele ser o bifikiryo. HDP, DBP, OSP, PSK, KDP-B, KDP-T, PAK, ÎOP û Însîyatîfê Azadî seba ke ziwanê kurdkî vera endêk tedayîyan de Kurdistan û cayê ke kurdî tede estî de bibo serwer “Platformê Ziwanê Kurdkî” awan kerdî û semedê xebatanê xo raya yewine Amed de ameyî têhet. Pêameyîşê 9 partîyan hem seba ziwanê kurdkî hem zî seba yewîya neteweyî zaf muhîm o. Bi no pêameyîş do vera kerdenanê dewlete de gamê pîlî bêrê eştiş, kurdî hêna hêzdar bivejî vera dewlete û hêna zêde bieşkî ziwanê dayîke de perwerde biwazî. Na hemle seba perçeya en gird a Kurdistanî dîya destpêkerdiş û do vilayê heme cayan bibo. Seba gelek çiyanê bînan zî do bibo wesîle. Bi na hêvî do raya pêroyîn a kurd xebatanê nê platformî teqîp bikera.